Thể Can Đởm Thấp Nhiệt – Hỏa Dái Sang (Zona cấp)**

 **THỂ CAN ĐỞM THẤP NHIỆT – HỎA ĐÁI SANG (Zona cấp)**

Đây là thể hay gặp nhất tại phòng khám, chiếm 70–80%, đặc biệt mùa hè nóng ẩm Hải Hậu.

 1. Tứ chẩn

- **Vọng**: Mụn nước đỏ tươi, thành đám dọc sườn, bờ rõ, căng mọng; mặt đỏ, mắt đỏ

- **Văn**: Hơi thở nóng, miệng hôi đắng

- **Vấn**: Đau rát như lửa đốt, đau tăng về đêm, sốt nhẹ 37.5–38°C, bứt rứt, tiểu vàng sẫm, đại tiện táo, tiền sử giận dữ, rượu bia

- **Thiết**: Mạch huyền sác, lưỡi đỏ, rêu vàng dày

 2. Bát cương

- Biểu-lý: **Bán biểu bán lý** (theo kinh đởm)

- Hàn-nhiệt: **Nhiệt**

- Hư-thực: **Thực**

- Âm-dương: **Dương thịnh**

 3. Bát pháp

**Thanh – tả – lợi – giải độc**

 4. Phép điều trị

**Thanh can tả hỏa, lợi thấp giải độc, lương huyết chỉ thống**

 5. Phương thuốc – Long đởm tả can thang gia giảm

**Thành phần chuẩn (người lớn 60kg)**

- Long đởm thảo 8g

- Hoàng cầm 12g

- Chi tử 10g

- Trạch tả 12g

- Mộc thông 8g

- Xa tiền tử 12g

- Đương quy vĩ 10g

- Sinh địa 16g

- Sài hồ 10g

- Cam thảo 6g

- Gia: Kim ngân 20g, Bồ công anh 20g, Bản lam căn 16g

**Phân tích quân-thần-tá-sứ**

- **Quân**: Long đởm thảo, Hoàng cầm – tả mạnh can đởm thực hỏa

- **Thần**: Chi tử, Sài hồ – thanh tam tiêu, sơ can giải uất

- **Tá**: Trạch tả, Mộc thông, Xa tiền – lợi thấp, dẫn nhiệt ra tiểu; Sinh địa, Đương quy – lương huyết, phòng hỏa thương âm; Kim ngân, Bồ công anh – giải độc trị mụn

- **Sứ**: Cam thảo – điều hòa, bảo vệ vị

Ý nghĩa: tả mà không phạt, lợi thấp mà không tổn âm.

 6. Châm cứu

- Chủ huyệt: Giáp tích vùng đau, Chi câu, Dương lăng tuyền, Thái xung – tả pháp

- Phối: Khúc trì, Huyết hải – thanh huyết nhiệt

- Nhĩ châm: Can, Đởm, Thần môn

- Ngày 1 lần, lưu kim 20 phút

 7. Ngoài da

- Rửa nước sắc Kim ngân + Hoàng bá (đặc, để nguội)

- Bôi hồ nước hoặc bột Thanh đại + dầu vừng

- Không đắp lá ướt, không chích nặn

8 Dưỡng Sinh

- Nằm nghiêng tránh đè vùng đau, mặc áo cotton rộng

- Uống nhiều nước, ăn cháo đậu xanh, rau má

 9. Kiêng kỵ

- Tuyệt đối: rượu, bia, ớt, thịt dê, hải sản, giận dữ, thức khuya

- Tránh gió lạnh đột ngột, tránh gãi

**Tiên lượng**: Dùng đúng 3–5 ngày mụn se, 7–10 ngày bong vảy, giảm đau rõ. Nếu sau 3 ngày không giảm, phải phối hợp acyclovir Tây y.

Bạn muốn mình chuyển thành đơn in sẵn cho Phòng Khám Hoàng Quận, kèm liều trẻ em và người già không?

**TÓM TẮT – THỂ CAN ĐỞM THẤP NHIỆT (Zona cấp)**

| Mục | Nội dung |

| **Nguyên nhân** | Can uất hóa hỏa + thấp nhiệt độc theo kinh Đởm |

| **Triệu chứng chính** | Đau rát như lửa, mụn nước đỏ thành dải liên sườn, sốt nhẹ, miệng đắng, tiểu vàng |

| **Tứ chẩn** | Lưỡi đỏ rêu vàng dày, mạch huyền sác |

| **Bát cương** | Thực – nhiệt – dương |

| **Bát pháp** | Thanh – tả – lợi thấp |

| **Phép trị** | Thanh can tả hỏa, lợi thấp giải độc |

| **Phương** | Long đởm tả can thang + Kim ngân, Bồ công anh |

| **Quân** | Long đởm thảo, Hoàng cầm |

| **Thần** | Chi tử, Sài hồ |

| **Tá** | Trạch tả, Xa tiền, Sinh địa, Kim ngân |

| **Sứ** | Cam thảo |

| **Châm cứu** | Giáp tích, Chi câu, Thái xung, Dương lăng tuyền |

| **Kiêng** | Rượu bia, cay nóng, giận dữ, gãi |

Dùng tại Phòng Khám Hoàng Quận: sắc uống ngày 1 thang, chia 2 lần, 5–7 ngày.

Cần mình viết phiếu dặn dò bệnh nhân bằng tiếng Việt phổ thông không?

**THỂ TỲ HƯ THẤP TRỆ – Hỏa Đái Sang**

Gặp ở người già, người suy nhược, ăn kém, hay tái phát zona chậm lành.

 Tứ chẩn

- Vọng: Mụn nước nhạt, dịch đục, da nhợt

- Vấn: Mệt mỏi, ăn kém, đầy bụng, đại tiện nhão

- Thiết: Lưỡi bệu rêu trắng nhớt, mạch nhu hoãn

 Bát cương

- Lý – hư – thấp (hư thực lẫn lộn)

 Phép trị

**Kiện tỳ trừ thấp, thanh nhiệt giải độc**

 Phương thuốc

**Trừ thấp vị linh thang gia giảm**

- Thương truật 12g, Hậu phác 10g – táo thấp (quân)

- Trần bì 8g, Phục linh 16g, Trạch tả 12g – kiện tỳ lợi thấp (thần)

- Kim ngân 20g, Bồ công anh 16g, Ý dĩ 20g – thanh nhiệt giải độc (tá)

- Cam thảo 6g – sứ

 Châm cứu

Túc tam lý, Âm lăng tuyền, Tỳ du, Khúc trì – bổ tả kết hợp

 Dưỡng sinh

- Ăn cháo ý dĩ, đậu đỏ, tránh đồ sống lạnh

- Tập khí công nhẹ

 Kiêng kỵ

- Đồ nếp, sữa, đường, hải sản tanh

Thể này lành chậm, cần 10–14 ngày, chú trọng bồi bổ tỳ vị sau khi hết mụn để tránh đau sau zona.