Nám – Sạm Da – Tàn Nhang (Can uất, Thận hư, Huyết ứ)

 NÁM – SẠM DA – TÀN NHANG (Can uất, Thận hư, Huyết ứ)**

Ở Hải Hậu, phụ nữ sau sinh, làm đồng nắng nhiều rất hay gặp. YHCT gọi **"Can ban", "Hắc ban", "Tàn nhang"**.

 1. Nguyên nhân – Tứ chẩn

**a. Can khí uất kết – huyết ứ**

- Vọng: nám mảng nâu đối xứng gò má

- Vấn: kinh nguyệt không đều, hay cáu

- Thiết: lưỡi tím, mạch huyền

**b. Tỳ hư thấp trệ**

- Nám nhạt, da xỉn, ăn kém, mệt

**c. Thận âm hư**

- Nám sẫm, người >35 tuổi, lưng gối mỏi, mất ngủ

 2. Bát cương – Bát pháp

- Hư – ứ – nhiệt nhẹ → **Sơ can, bổ thận, hoạt huyết, kiện tỳ**

 3. Phép trị chung

**Sơ can giải uất, dưỡng huyết hoạt huyết, bổ can thận**

 4. Phương thuốc tiêu biểu

**Đào hồng tứ vật thang gia giảm** (cho thể huyết ứ)

- Quân: Đương quy 12g, Thục địa 12g – dưỡng huyết

- Thần: Đào nhân 10g, Hồng hoa 8g – hoạt huyết khứ ứ

- Tá: Bạch truật 12g, Phục linh 12g – kiện tỳ; Câu kỷ 12g – bổ thận

- Sứ: Cam thảo 6g, Sài hồ 8g – sơ can

**Ý nghĩa**: dưỡng trước phá sau, tránh phá huyết quá mạnh gây nám nặng hơn.

Thể can uất: dùng **Tiêu dao tán** gia Đan sâm, Hà thủ ô.

Thể thận hư: dùng **Lục vị địa hoàng hoàn** gia Kỷ tử, Thỏ ty tử.

 5. Châm cứu – làm đẹp

- Mặt: Thái dương, Nghinh hương, Tứ bạch, Giáp xa – bình bổ bình tả

- Toàn thân: Can du, Thận du, Huyết hải, Túc tam lý

- Cấy chỉ hoặc lăn kim kết hợp thuốc Bắc ngoài

 6. Ngoài da (YHCT)

- Rửa mặt nước vo gạo, bột Đậu xanh – Bạch chỉ – Bạch phục linh

- Đắp mặt nạ: Bạch truật + Trân châu mẫu 2 lần/tuần

 7. Dưỡng sinh – phòng chống

- Ngủ trước 23h (can huyết hồi phục)

- Che nắng tuyệt đối, đội nón rộng vành

- Uống đủ nước, ăn vừng đen, kỷ tử

 8. Kiêng kỵ

- Nắng gắt 10–15h, stress, thức khuya

- Rượu bia, cà phê đặc, đồ cay

- Không lột tẩy mạnh, không dùng kem trộn corticoid

**Lưu ý phòng khám**: nám YHCT cần 3–6 tháng, phải phối hợp trong uống – ngoài bôi – châm cứu – tránh nắng. Không hứa "hết sau 1 tháng".

Bạn muốn mình soạn liệu trình 12 tuần cho Phòng Khám Hoàng Quận, kèm đơn thuốc và công thức mặt nạ thảo dược không?

**a. CAN KHÍ UẤT KẾT – HUYẾT Ứ (Nám mảng nâu)**

Thể phổ biến nhất ở phụ nữ 25–45 tuổi, làm việc căng thẳng.

 Tứ chẩn

- Vọng: nám nâu sẫm đối xứng hai gò má, như cánh bướm

- Vấn: kinh trước kỳ, đau bụng kinh, ngực căng, hay thở dài

- Thiết: lưỡi đỏ tím, rìa lưỡi tím, mạch huyền sáp

 Bát cương

- Lý – thực (uất) chuyển hư (huyết ứ)

 Phép

**Sơ can giải uất, hoạt huyết khứ ứ, dưỡng huyết**

 Phương: Tiêu dao tán hợp Đào hồng tứ vật

- Sài hồ 10g, Bạch thược 12g – sơ can (quân)

- Đương quy 12g, Xuyên khung 8g – dưỡng hoạt huyết (thần)

- Đào nhân 10g, Hồng hoa 8g – phá ứ (tá)

- Bạch truật 12g, Phục linh 12g – kiện tỳ (phòng ứ tái)

- Cam thảo 6g – sứ

 Châm cứu

Thái xung, Can du, Huyết hải, Tam âm giao

 Dưỡng sinh

- Thiền 10 phút/ngày, tránh giận

- Uống trà hoa hồng, kỷ tử

 Kiêng

- Thức khuya, cãi vã, đồ cay nóng

**b. TỲ HƯ THẤP TRỆ (Nám nhạt, da xỉn)**

 Tứ chẩn

- Vọng: nám vàng nhạt, da sạm toàn mặt, phù nhẹ

- Vấn: ăn kém, đầy bụng, đại tiện nhão

- Thiết: lưỡi bệu rêu trắng, mạch nhu

 Phép

**Kiện tỳ ích khí, trừ thấp, thăng thanh giáng trọc**

 Phương: Sâm linh bạch truật tán gia giảm

- Đảng sâm 16g, Bạch truật 12g – kiện tỳ (quân)

- Phục linh 16g, Ý dĩ 20g – trừ thấp (thần)

- Trần bì 8g, Sa nhân 6g – hành khí

- Đương quy 10g – dưỡng huyết sinh sắc

 Châm cứu

Túc tam lý, Tỳ du, Âm lăng tuyền

 Kiêng

- Đồ sống lạnh, sữa, đường

**c. THẬN ÂM HƯ (Nám sẫm, lâu năm)**

 Tứ chẩn

- Vọng: nám đen, khô da, tóc rụng

- Vấn: lưng gối mỏi, ù tai, mất ngủ, bốc hỏa

- Thiết: lưỡi đỏ ít rêu, mạch tế sác

 Phép

**Tư bổ can thận, dưỡng huyết nhuận da**

 Phương: Lục vị địa hoàng hoàn gia

- Thục địa 16g, Sơn thù 12g – bổ thận âm (quân)

- Hoài sơn 12g, Phục linh 12g – kiện tỳ cố thận

- Đan bì 10g, Trạch tả 10g – tả hỏa

- Gia Kỷ tử 12g, Hà thủ ô 12g – đen tóc sáng da

 Châm cứu

Thận du, Thái khê, Tam âm giao

 Dưỡng sinh

- Ngủ sớm, ăn mè đen, đậu đen

- Tránh nắng tuyệt đối