BỆNH NHỌT

 **Bệnh nhọt** – YHCT gọi là **“đinh nhọt”, “thũng độc”**, do hỏa độc uất kết ở bì phu tấu lý. Nhọt là viêm cấp nang lông do tụ cầu vàng, thường gặp mùa hè, ở trẻ em.

 I. Nguyên nhân – cơ chế

- **Tây y**: tụ cầu vàng cư trú ở nang lông, khi da tổn thương + sức đề kháng yếu sẽ sinh nhọt

- **YHCT**:

  - Ngoại nhân: phong nhiệt thử thấp xâm nhập

  - Nội nhân: ăn nhiều cay nóng, rượu, tích nhiệt ở tỳ vị; huyết nhiệt; chính khí hư

  - Nhiệt độc uất kết → khí huyết ứ trệ → hóa mủ

 II. Lâm sàng

- Ban đầu sẩn nhỏ sưng nề chắc, tấy đỏ ở nang lông. Sau 2–3 ngày lan rộng hóa mủ, giữa hình thành ngòi mủ, đau nhức. Vị trí hay gặp: đầu, mặt, cổ, lưng, mông, chân tay

- Toàn thân có thể sốt mệt nếu nhọt to hoặc nhiều

- Biến chứng nguy hiểm: nhọt vùng môi trên má có thể viêm tĩnh mạch xoang hang, nhiễm khuẩn huyết

 III. Biện chứng luận trị

**1. Thể nhiệt độc (giai đoạn sưng nóng chưa mủ)**

- Sưng đỏ đau, chưa có mủ, sốt nhẹ, lưỡi đỏ rêu vàng

- Phép: Thanh nhiệt giải độc, tiêu sưng

- Phương: Ngũ vị tiêu độc ẩm gia giảm (Kim ngân hoa 15g, Bồ công anh 12g, Tử hoa địa đinh 12g, Dã cúc hoa 10g, Thiên hoa phấn 8g)

- Ngoài: đắp lá dấp cá, lá ké đầu ngựa giã nát

**2. Thể đã hóa mủ**

- Sưng to, đau nhức, mủ chín

- Phép: Thác độc bài nung

- Phương: Thấu nùng tán (Hoàng kỳ, Xuyên sơn giáp, Tạo giác thích) + thanh nhiệt

- Xử trí: không nặn sớm, khi mủ chín rạch tháo mủ, rửa sát khuẩn

**3. Thể hư nhược tái phát (nhọt bầy)**

- Nhọt mọc nhiều lần, cơ thể gầy yếu

- Phép: Bổ khí huyết,托毒

- Phương: Thập toàn đại bổ gia Kim ngân, Liên kiều

# IV. Chăm sóc tại chỗ (theo Bộ Y tế)

- Giai đoạn sớm chưa mủ: không nặn, bôi dung dịch sát khuẩn 2–4 lần/ngày (Povidone iod, Chlorhexidin)

- Khi có mủ: rạch rộng làm sạch, bôi mỡ kháng sinh (mupirocin, acid fusidic) 7–10 ngày

- Vệ sinh tay, cắt móng, không cào gãi

V. Phòng ngừa

- Vệ sinh cá nhân sạch, tắm rửa hàng ngày mùa nóng

- Tránh ăn đồ cay nóng, rượu bia, giữ đại tiện thông

- Nâng cao thể trạng, điều trị bệnh nền (tiểu đường, suy dinh dưỡng)

- Không dùng chung khăn, quần áo

> Nhọt ở “vùng tam giác nguy hiểm” (mũi, môi trên) tuyệt đối không nặn, phải khám ngay. YHCT kết hợp thanh nhiệt giải độc uống trong + tiêu độc ngoài sẽ giúp nhọt nhanh gom mủ, giảm đau, hạn chế sẹo.

Bạn muốn mình soạn bài thuốc đắp ngoài từ lá vườn (sài đất, bồ công anh, ké đầu ngựa) với liều lượng cụ thể cho phòng khám không?