TƯA MIỆNG

 **Tưa miệng** ở trẻ (dân gian gọi đẹn, cam miệng, nga khẩu sang) là những mảng trắng trong miệng do nấm Candida, nhưng YHCT nhìn sâu hơn: đó là **nhiệt độc ở tâm tỳ** bốc lên miệng.

 I. Đại cương

- **Tây y**: do nấm Candida albicans phát triển quá mức, phủ trắng lưỡi và niêm mạc, khiến trẻ đau, khó nuốt. Hay gặp trẻ <1 tuổi

- **YHCT**: xếp vào “khẩu cam”, nguyên nhân chính là tâm tỳ tích nhiệt, hoặc hư hỏa bốc lên, hoặc tỳ vị hư hàn lâu ngày

Nguy cơ tăng khi: miễn dịch non yếu, sinh non, bú bình không vệ sinh, dùng kháng sinh dài, mẹ bị nấm

 II. Phân thể và triệu chứng

**1. Tâm tỳ tích nhiệt (thực nhiệt) – hay gặp nhất**

- Mảng trắng dày như sữa đông, lau khó bong, dưới mảng đỏ rực

- Trẻ quấy khóc, bú kém, sốt nhẹ, miệng hôi, nước tiểu vàng, phân táo

- Lưỡi đỏ, rêu vàng

**2. Hư hỏa bốc lên (âm hư)**

- Mảng trắng mỏng, tái đi tái lại, lau dễ bong

- Trẻ gầy, ngủ trằn trọc, lòng bàn tay chân nóng, lưỡi đỏ ít rêu

**3. Tỳ vị hư hàn (ít gặp)**

- Mảng trắng nhợt, miệng nhạt, chảy dãi nhiều, bú yếu, phân lỏng

- Lưỡi nhợt bệu, rêu trắng

 III. Phép điều trị – phương thuốc

**Thể thực nhiệt**

- Phép: Thanh tâm tả tỳ, giải độc

- Phương: Đạo xích tán gia giảm

  - Sinh địa 8g, Mộc thông 4g, Trúc diệp 6g, Cam thảo 3g, Hoàng liên 2g, Chi tử 6g

- Ngoài: lau miệng bằng nước muối sinh lý ấm, sau đó chấm mật ong hấp chín + ít bột Hoàng liên (trẻ >1 tuổi), hoặc nước cốt cỏ mực tươi

**Thể hư hỏa**

- Phép: Tư âm giáng hỏa

- Phương: Tri bá địa hoàng hoàn gia giảm

  - Thục địa 8g, Sơn thù 6g, Hoài sơn 8g, Trạch tả 4g, Phục linh 6g, Đan bì 4g, Tri mẫu 4g, Hoàng bá 3g

**Thể tỳ hư hàn**

- Phép: Ôn trung kiện tỳ

- Phương: Lý trung thang gia giảm, ngậm nước gừng mật ong loãng lau miệng

 IV. Chăm sóc tại chỗ (quan trọng nhất)

1. Rửa tay, dùng gạc mềm thấm nước muối sinh lý lau nhẹ lưỡi, má, lợi 2–3 lần/ngày, mỗi lần thay gạc mới

2. Không cố cậy mạnh mảng trắng – sẽ chảy máu, bội nhiễm

3. Sau bú lau miệng, tiệt trùng bình sữa, ti giả

4. Mẹ đang cho bú nếu bị nấm vú phải điều trị cùng

 V. Châm cứu – xoa bóp hỗ trợ

- Bấm huyệt: hợp cốc, khúc trì (thanh nhiệt), túc tam lý, tỳ du (kiện tỳ)

- Xoa bụng theo chiều kim đồng hồ 50 vòng giúp tiêu hóa tốt

 VI. Kiêng kỵ

- Không dùng mật ong cho trẻ <12 tháng bôi nuốt nhiều

- Không dùng kháng sinh, corticoid bừa bãi – làm mất cân bằng vi khuẩn

- Tránh ăn đồ ngọt, sữa quá đặc khi đang tưa nặng

- Không chia sẻ thìa, khăn với trẻ khác

> Thực hành phòng khám: với trẻ <6 tháng thể thực nhiệt nhẹ, chỉ cần vệ sinh miệng đúng + bôi nystatin theo chỉ định bác sĩ nhi, kết hợp Đạo xích tán liều nhi (1/3 người lớn) 3–5 ngày là khỏi. Tái đi tái lại phải nghĩ thể hư hỏa, cần dưỡng âm lâu dài.

Bạn muốn mình viết tờ hướng dẫn “cách rơ lưỡi đúng cho mẹ” kèm hình minh họa từng bước không?