Á LỆ CHI

 Á LỆ CHI

Long nhãn: Vị thuốc quý giúp an thần, cải thiện giấc ngủ

Cây nhãn - tên khoa học Dimocarpus longan Lour., Sapindaceae. Long nhãn là áo hạt (cùi) của quả đã phơi hay sấy khô của cây Nhãn. Long nhãn có thể dùng làm thuốc bổ, trị chứng trí nhớ bị sút kém, hay quên, mất ngủ, hay hốt hoảng, tâm thần hồi hộp mệt mỏi, thiếu máu.

Tìm hiểu chung

Tên gọi, danh pháp của cây long nhãn

Tên Tiếng Việt: Long nhãn.

Tên khác: Lệ chi nô; á lệ chi; quế viên; mạy ngận; bảo viên; mác nhan.

Tên khoa học: Dimocarpus longan Lour., họ Bồ hòn (Sapindaceae).

Đặc điểm tự nhiên của cây long nhãn

Cây nhãn cao trung bình khoảng 5 - 7 mét, có nhiều cành và lá mọc sum suê. Thân cây xù xì, màu xám. Lá kép hình lông chim, mọc so le gồm 5 - 9 lá chét hẹp dài 7 - 20 cm, rộng 2,5 - 5cm. Hoa thường ra vào các tháng 2 - 3 - 4 và có màu vàng nhạt, thường mọc ở đầu cành hay kẽ lá thành chùm, có đài 5 - 6 răng, tràng 5 - 6, nhị 6 - 10, bầu 2 - 3 ô.

Quả nhãn phát triển từ một ô của bầu thành quả (các ô còn lại của bầu tiêu giảm đi), bên ngoài nhẵn và có màu vàng xám. Phần bên trong quả gồm 1 hạt đen có áo hạt trắng bao bọc. Ở Việt Nam có nhiều loại nhãn khác nhau có thể kể đến như: Nhãn tiêu da bò, nhãn xuồng cơm vàng, nhãn lồng, nhãn đường phèn, nhãn miền thiết,…

Cùi nhãn mềm và dẻo, có mùi thơm nhẹ, ăn có vị ngọt đậm và khi sờ tay vào không bị dính tay.

Phân bố, thu hái, chế biến

Cây nhãn được trồng rộng khắp nước ta. Trên thế giới có thể tìm thấy nhãn ở các quốc gia như Thái Lan, Lào, Trung Quốc, Đài Loan, Australia, Hoa kỳ. Ở Việt Nam có nhiều giống nhãn khác nhau chủ yếu bởi kích thước và phẩm chất của quả nhưng nhãn ở Hưng Yên là giống nhãn có thể xem là nhiều và quý nhất.

Thu hái, chế biến: Mùa hạ, thu, hái quả nhãn đã chín, cùi dày, ráo nước đem phơi nắng to hoặc sấy nhẹ ở nhiệt độ 40-50°C đến khi lắc quả có tiếng kêu lóc cóc, mang ra bóc vỏ, lấy cùi đã nhăn vàng, rồi sấy ở 50 - 60°C đến khi nắm mật không dính tay (độ ẩm dược liệu dưới 18%) thì bỏ ra, tách rời từng cùi một. Khi bóc phần thịt quả cần đảm bảo vệ sinh và kể cả khi sấy hoặc đem phơi. Có thể trụng qua nước sôi 1 - 2 phút trước khi phơi hoặc sấy áo hạt (phần thịt quả).

Long nhãn

Bộ phận sử dụng

Là áo hạt (phần thịt quả) đã sấy hoặc phơi khô - tên khoa học là Arillus Longanae.

Thành phần hoá học

Cùi nhãn khi tươi có 77,15% nước, độ tro 0,01%, chất béo 0,13%, protid 1,47%, hợp chất có nitơ tan trong nước 20,55%, đường sucrose 12,25%, vitamin A và B.

Cùi khô (Long nhãn nhục) chứa 0,85% nước, chất tan trong nước 79,77%, chất không tan trong nước 19,39%, đội tro 3,36%. Trong phần tan trong nước có glucose 26,91%, sucrose 0,22%, acid tartric 1,26%. Chất có nitơ 6,309%...

Công dụng

Tác dụng của cây long nhãn theo y học cổ truyền

Theo Đông y, Long nhãn có vị ngọt, tính bình, ấm, không chứa độc, quy vào 2 kinh Tâm và Tỳ. Tác dụng:

Bổ ích tâm tỳ, dưỡng huyết, an thần.

Chủ trị: Khí huyết bất túc, hồi hộp, tim đập mạnh, hay quên, mất ngủ, huyết hư.

Làm thuốc bổ, trị chứng trí nhớ bị sút kém, hay quên, mất ngủ, hay hốt hoảng, tâm thần hồi hộp mệt mỏi, thiếu máu.

Long nhãn trị chứng mất ngủ

Tác dụng của cây long nhãn theo y học hiện đại

• Cải thiện sức đề kháng, tăng cường hệ miễn dịch.
• Tăng cường tăng độ bền và độ đàn hồi của các mạch máu, thúc đẩy quá trình tuần hoàn máu.
• Tác dụng chống lão hóa, trẻ hóa da.
• Chống lão suy, cải thiện chức năng của các tế bào thần kinh não.

Liều dùng & cách dùng

Ngày dùng 9 - 18g. Dạng thuốc sắc hay cao lỏng.

Bài thuốc kinh nghiệm

Chữa các triệu chứng kém ăn, mất ngủ, mồ hôi trộm, mệt nhọc: Cao ban long và Long nhãn (đơn thuốc của Hải Thượng Lãn Ông) hay còn có tên là nhị long ẩm

Chuẩn bị: Cao ban long 40g, Long nhãn 50g.

Thực hiện: Sắc long nhãn với nước và sau đó thêm vào nước sắc long nhãn cao ban long đã được thái nhỏ. Đun nóng để hòa tan, sau đó để nguội và cắt thành từng miếng mỏng. Liều lượng sử dụng: 2 lần mỗi ngày, mỗi lần dùng 10g cao này, nên dùng lúc sáng sớm và trước khi đi ngủ.

Chữa lo âu suy nghĩ quá độ, khó ngủ, buồn và hay quên

Chuẩn bị: Nhân sâm 10g, bạch truật 12g, hoàng kỳ 12g, Long nhãn 12g, toan táo nhân 12g, phục thần 12g, viễn chí 8g, mộc hương 6g, cam thảo 8g.

Thực hiện: Sắc uống khi thuốc còn ấm, liều 1 thang chia làm 2 - 3 lần/ngày.

Bổ huyết, kiện tỳ, dưỡng tâm, an thần

Chuẩn bị: Long nhãn 16g, Đại táo 15g, Ngạnh mễ (gạo tẻ) 100g.

Thực hiện: Nấu cháo ngày dùng 1 thang, dùng trong hai đến ba tuần.

Bổ huyết, điều trị chứng thiếu máu, cơ thể suy nhược, thể trạng mệt mỏi, đoản hơi

Chuẩn bị: Long nhãn 16g, đương quy 12g, hoàng kỳ 12g, thục địa 16g.

Thực hiện: Sắc uống ngày một thang, chia 2 lần, uống ấm.

Long nhãn điều trị thể trạng mệt mỏi

Lưu ý

Một số lưu ý khi sử dụng Long nhãn:

Không dùng cho người ở trong có đảm hỏa, thấp trệ, đảm ẩm.

Không dùng cho người nên ngoài bị cảm, bên trong có uất hỏa, đầy bụng, ăn uống đình trệ.

Lưu ý khi dùng long nhãn quá nhiều có thể gặp các tác dụng phụ sau: Nóng trong người, nổi mụn, táo bón, tăng cân, tăng đường huyết. Đặc biệt phụ nữ có thai ăn nhiều long nhãn có thể bị ra huyết âm đạo, đau bụng, động thai.

Long Nhãn là dược liệu phổ biến ở nhiều nơi. Tuy có nguồn gốc từ thiên nhiên nhưng Long nhãn có chỉ định, chống chỉ định và tác dụng phụ. Quý bạn đọc và người thân không nên tự ý sử dụng hoặc nghe theo bài thuốc kinh nghiệm. Quý bạn đọc hãy đến bác sĩ để hiểu rõ tình trạng cơ thể và tham vấn ý kiến. Hãy chia sẻ bài viết nếu thấy hữu ích. Chúng tôi mong muốn nhận được phản hồi cũng như sự quan tâm của quý bạn đọc ở bài viết khác.

Xem thêm:

Rễ cây lạc tiên có tác dụng gì đối với sức khỏe con người?

Cây chùm bao uống nhiều có tốt không?

Nguồn tham khảo

Thông tin và sản phẩm gợi ý trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, vui lòng liên hệ với Bác sĩ, Dược sĩ hoặc chuyên viên y tế để được tư vấn cụ thể. 

 

A Giao: Dược liệu quý bổ phế, an thai từ da lừa

A giao hay còn gọi là Minh giao, có tên khoa học là Colla asini. A giao là một vị thuốc bổ, cầm máu dùng trong mọi trường hợp băng huyết, lỵ ra máu, ho ra máu, đại tiểu tiện ra máu, hồi hộp mất ngủ.

Tìm hiểu chung

Tên gọi, danh pháp

Tên tiếng Việt: A giao, Minh giao.

Tên khác: Lư bì giao; ô giao; cao da lừa.

Tên khoa học: Colla asini.

A Giao hay còn gọi là Minh Giao là loại dược liệu bổ phế, an thai

Đặc điểm tự nhiên

A giao là keo chế từ da lừa bỏ lông.

Phân bố, thu hái, chế biến

Cách chế A giao của Trung Quốc như sau: Lấy da lừa ngâm nước 2 - 3 ngày cho mềm. Lấy ra cạo sạch lông, cắt thành từng miếng nhỏ. Rửa sạch lần nữa, cho vào nồi đổ ngập nước đun 3 ngày 3 đêm. Lấy nước ra, thay nước mới, làm như vậy 5 - 6 lần để lấy hết chất keo của da lừa. Lọc qua rây, thêm vào nước lọc một ít phèn chua, khuấy đều, chờ vài giờ, các tạp chất lắng xuống.

Gạn lấy lớp trong ở trên và cô đặc, 2 giờ trước khi lấy ra, thêm đường và rượu (cứ 600 kg da lừa thêm 4 lít rượu và 9 kg đường) và nửa giờ trước khi lấy ra lại thêm dầu đậu tương cho đỡ dính. Sau đó đổ ra, để nguội, cắt thành từng miếng dài 10 cm, rộng 4 - 5 cm, dày 0,8 - 1,6 cm.

Ở Việt Nam cũng có lừa nhưng thường không chế. A giao vẫn phải nhập của Trung Quốc.

Bộ phận sử dụng

Bộ phận sử dụng được của A giao là da lừa bỏ lông.

Thành phần hoá học

Thành phần chủ yếu là collagen. Collagen thủy phân sẽ cho các acid amin: 10% lysin, 7% arginin, 2% histidin, xystin, glyxin.

Lượng nito toàn phần là 16,43 - 16,54%, lượng canxi là 0,079 - 0,118%, lượng sufua 1,10 - 2,31%. Độ trong 0,75 - 1,09%.

Công dụng

Theo y học cổ truyền

A giao là một vị thuốc bổ, cầm máu dùng trong mọi trường hợp băng huyết, lỵ ra máu, ho ra máu, đại tiểu tiện ra máu, hồi hộp, mất ngủ. Còn dùng làm thuốc an thai. Ngày dùng 6 - 12 g. Có khi dùng sống, có khi sao với bột vỏ sò, hoặc bồ hoàng rồi mới dùng.

Theo tài liệu cổ A giao có vị ngọt tính bình vào kinh phế can thận. Có tác dụng tư âm dưỡng huyết, bổ phế nhuận táo, cầm máu an thai. Dùng chữa hư lao sinh ho, phế ung thổ ra mủ, ho ra máu, nôn ra máu, ra máu cam, ỉa ra máu, thai sản, băng lậu âm hư, tâm phiền, mất ngủ. Người tỳ vị hư nhược, nôn mửa, ỉa lỏng, tiêu hóa kém không dùng được.

A giao được dùng trong các trường hợp băng huyết, lỵ ra máu, ho ra máu,...

Theo y học hiện đại

Ảnh hưởng đối với chuyển hóa canxi:

Có khả năng cải thiện sự hấp thụ canxi động vật. Cho uống A giao khả năng đông máu không tăng nhưng nếu tiêm dung dịch 5% A giao tiệt trùng thì khả năng đông máu tăng.

Tác dụng tạo máu:

Rút máu chó để gây thiếu máu, rồi chia chó thành 2 lô, một lô cho ăn A giao, một lô không cho ăn. Xét nghiệm hồng cầu và các yếu tố khác của máu. Kết quả A giao làm tăng nhanh lượng hồng cầu và các sắc tố khác của máu.

Tác dụng đối với chứng loạn dưỡng cơ dần dần:

Nghiên cứu nuôi chuột bạch theo một chế độ ăn đặc biệt để gây hiện tượng loạn dưỡng cơ dần dần: Nhẹ thì bị què, nặng thì tê liệt khó đứng dậy. Sau đó cho ăn A giao thì sau hơn 100 ngày, đa số các con vật hết triệu chứng tê liệt so với các con vật khỏe mạnh không khác nhau.

Tác dụng chống choáng:

Tác dụng đã gây choáng đối với mèo, sau đó dùng dung dịch A giao 5% thêm nước muối để giữ đẳng trương và kiềm hóa lọc, đun sôi 30 - 40 phút, đợi nhiệt độ hạ từ từ vào mạch máu, thấy huyết áp trở lại bình thường và con vật được cứu sống.

Liều dùng & cách dùng

A giao là một vị thuốc bổ, cầm máu dùng trong mọi trường hợp băng huyết, lỵ ra máu, ho ra máu, đại tiểu tiện ra máu hồi hộp mất ngủ. Còn dùng làm thuốc an thai. Ngày dùng 6 - 12 g. Có khi dùng sống, có khi sao với bột vỏ sò, hoặc bồ hoàng rồi mới dùng.

Theo tài kiệu cổ A giao có vị ngọt tính bình vào kinh phế can thận. Có tác dụng tư âm dưỡng huyết, bổ phế nhuận táo cầm máu an thai. Dùng chữa hư lao sinh ho, phế ung thổ ra mủ, ho ra máu, nôn ra máu, ra máu cam, ỉa ra máu, thai sản, băng lậu âm hư, tâm phiền, mất ngủ. Người tỳ vị hư nhược, nôn mửa, ỉa lỏng, tiêu hóa kém không dùng được.

Cách chế A giao khi dùng:

• Chế với bột vỏ sò: Cho chừng 1 kg vỏ sò vào chảo, rang cho nóng cho A giao thái nhỏ vào, rang thêm cho đến khi A giao nở giòn thì lấy ra rây bỏ vỏ sò đi, A giao chế như vậy sẽ bớt độ dính. Mùi thơm hơn.

• Chế bồ hoàng: Cho bồ hoàng vào chảo rang nóng rồi cho A giao thái nhỏ vào tiếp tục rang cho đến khi A giao nở thì rây bỏ bồ hoàng lấy A giao mà dùng.

Bài thuốc kinh nghiệm

Bài thuốc an thai

A giao 8 g, ngải cứu 8 g, sắc với 600 ml cô đặc còn 200 ml, chia 3 - 4 lần uống trong ngày.

Chữa kinh nguyệt ra mãi không dừng

A giao sao với bồ hoàng như trên tán nhỏ ngày uống 8 - 16 g. Nếu uống được thì dùng rượu mà chiêu.

Chữa lỵ ra máu

A giao 10 g, hoàng liên 3 g, can khương 2 g, sinh địa 5 g, nước 600 ml. Sắc còn 200 ml. Lọc bỏ bã, nước thuốc còn đang nóng, thái nhỏ A giao cho vào. Chia làm 2 lần uống trong ngày.

A Giao được dùng với nhiều bài thuốc kinh nghiệm khác nhau

Lưu ý

Người tỳ vị hư nhược, nôn mửa, ỉa lỏng, tiêu hóa kém không dùng được.

A giao là dược liệu đang phổ biến ở nhiều nơi. Tuy có nguồn gốc từ động vật nhưng A giao có chỉ định, chống chỉ định và tác dụng phụ. Quý bạn đọc và người thân không nên tự ý sử dụng hoặc nghe theo bài thuốc kinh nghiệm.

Quý bạn đọc hãy đến bác sĩ để hiểu rõ tình trạng cơ thể và tham vấn ý kiến. Hãy chia sẻ bài viết nếu thấy hữu ích. Chúng tôi mong muốn nhận được phản hồi cũng như sự quan tâm của quý bạn đọc ở bài viết khác.

Nguồn tham khảo

Thông tin và sản phẩm gợi ý trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, vui lòng liên hệ với Bác sĩ, Dược sĩ hoặc chuyên viên y tế để được tư vấn cụ thể. Xem thêm